شماره ثبت : 46-48

موقعيت: اول خيابان طالقاني – چهارراه مركزي خوي

مسجد مطلب خان در مركز شهرستان خوي بفاصله حدوداً 30 متري بازار قديمي و در كنار خيابان طالقاني در مجاورت چند مسجد قديمي قرار گرفته است؛

مسجد حجتيه در خيابان شيخ مهدي ورد ضلع شمال شرقي دروازه سنگي واقع شده و اين نشانگر آن است كه كاملاً با بافت بازار قديمي در ارتباط بوده است و داراي بافت هم فرم بازار مي‌باشد.از تاريخ دقيق ساخت مسجد اطلاع چنداني در دست نمي‌باشد، ولي از لحاظ معماري آن مي‌توان به دوره قاجار استناد نمود و از نماي كلي مسجد چنين پيداست كه فضاي داخلي تغييري نسبت به ساخت اوليه نداشته است و فقط قسمت حياط و درب ورودي و منزل سرايدار به آن الحاق شده است. اين مسجد داراي پلان مربع شكل مي‌باشد و هشت گنبد به فرم لنبوه (گرد چين) در اطراف و در مركز آن گنبد اصلي روپوش داراي كاربندي با آجر و نقاشي دارد و كاربندي نقاشي آن، حول ستاره دوازده پر است كه خطوط داخل آن رنگ آميزي شده است. اين مسجد داراي چهار ستون سنگي به فرم هشت ضلعي در وسط بنا بوده است. يعني هر يك از اضلاع چهار گنبد بر روي يك ستون سوار گرديده است. بناي فوق، داراي كاربندي آجري زيبايي نيز در زير گنبدها مي‌باشد و در محراب زيباي آن دو رديف كتيبه از آيات قرآن كريم به خط زيباي ثلث در زمينه لاجوردي با رنگ سفيد به چشم مي‌خورد و اين محراب داراي سبك منبر چوبي عمومي مي‌باشد. مسجد حجتيه تك مناره مي‌باشد كه بافت آن همانند ساختمان مسجد از آجر پخته است و در ضلع شمال شرقي مسجد بنا گرديده است و داراي يك ورودي به پله‌هاي مارپيچ (غلام گردشي) از داخل مسجد مناره مي‌باشد، ارتفاع مناره در حال حاضر 12 متر و قطر آن 3 متر مي‌باشد، از قرار معلوم سر مناره (سوزنه) داراي معماري هم فرم برج بوده و ريزش كرده است، در حال حاضر يك گنبد فلزي پايه دار بر روي آن كار گذاشته‌اند. اين مسجد به علت نزديكي به بازار اغلب مورد استفاده كسبه بازار است و در آن نماز جماعت ، مجالس ترحيم و عزاداري به مناسبتهاي مختلف برپا مي‌گردد.

مسجد سيد‌الشهداء در ضلع شمالي خيابان انقلاب خوي واقع است و ورودي آن از پياده روي همان خيابان منشعب مي‌شود، كه كف آن حدود 60 سانتي‌متر از پياده‌رو پايين تر قرارا دارد.با توجه به فرم معماري بنا اين مسجد بنائيست مربوط به دوره قاجاريه. در سنگ نوشته‌اي كه داخل دالان ورودي قرار گرفته تاريخ احداث بنا را 1327 هجري قمري ذكر نموده است. مسجد داراي حياط نسبتاً وسيعي مي‌باشد كه به غير از ساختمان فعلي شبستان مسجد كه در ضلع جنوبي و ساختمان فرمانداري و شهرداري در ضلع شمالي قرار گرفته است. بقيه قسمتهاي اطراف آن از جمله طريقه باغچه‌بندي و حوض وسط صحن نوسازي شده است. اين مسجد داراي شبستان مربع مستطيل شكل با جهت شرقي غربي مي‌باشد كه با دو نوع مصالح يعني تا ارتفاع حدود 60 سانتي‌متري با سنگ و از اين قسمت به بعد با آجر ساخته شده است. ستونهاي شبستان سنگي است و از نظم و دقت كاربرد آجر بسيار جالب توجه مي‌باشد. يك طاق‌نما مربوط به دالان ورودي است و بقيه پنجره شبستان مي‌باشد.تزئينات مسجد ساده بوده و شامل تزئينات آجري در گنبدهاي پوششي و گوشواره‌اي و گنبد و كاربندي زير گنبدها مي‌باشد.

مسجد ملاحسن در ضلع جنوبي خيابان انقلاب شهرستان خوي تقريباً‌ روبروي مسجد قديمي سيدالشهداء قرار گرفته است. يكي از وروديهاي مسجد بطرف خيابان ديگري بداخل بازار قديمي خوي باز مي‌شود. اين بناي تاريخي در بافت قديمي خوي واقع و اطراف آن مغازه‌ها و راسته بازار واقع شده است.

مسجد در سال 1396 هجري قمري توسط حاج آقا حسن فرزند ملاحسن امام جمعه خوي در زمان قاجاريه ساخته شده است. ورودي اصلي مسجد از خيابان مذكور منشعب و با يك هشتي ورودي به شبستان را پيدا مي‌كند. سالن اصلي شبستان با سه فرش انداز و دو رديف ستون سنگي و به فرم هشت ضعلي مي‌باشد. در آجر چيني كاسه گنبدها با طرحهاي رسمي بندي جالبي كه از بهترين شيوه‌هاي آجر چيني معماري ايراني تبعيت نموده،‌كار شده است. مسجد تا ارتفاع 80 سانتي‌متر با سنگ و بقيه با آجر ساخته شده است. ستونهاي سنگي و چفت و وصل آنها بوسيله اتصالهاي سربي انجام گرفته شده است. در ضلع شرقي ورودي مسجد مناره آجري نسبتاً‌ مرتفعي قرار گرفته كه مؤذنه آن داراي شش طاق نما با پنجره مي باشد.

موقعيت: خيابان طالقاني

مسجد شيخ در خيابان انقلاب شهرستان خوي، جنب مقبره آل يعقوب واقع شده و در نزديكرتين مسجد قديمي در اتصال با بازار قديمي خوي مي‌باشد و با توجه به معماري تاريخ ساخت بنا به دوره قاجار مي‌رسد. پلان مسجد مستطيل شكل مي‌باشد. شبستان مسجد داراي ستونهاي رنگي و گنبدهاي پوششي مي‌باشد. مصالح عمده بكار رفته در اين بنا آجر چهارگوش در بدنه و سنگ لاشه در قسمت پي مي‌باشد كه با ملات گچ كار شده‌اند. و طاق‌هاي داخلي و طاق نماهاي خارجي از نوع جناغي مي‌باشد.از دخل و تصرفات انجام شده در مسجد مي‌توان به نماسازي در بنا با مصالح جديد كه ناهمگون با مصالح قديمي است و سيماي بنا را بهم زده است نام برد. همچنين تعويض درها و پنجره‌ها به منظور مرمت (استفاده از درها و پنجره‌هاي آهني در بنا) از جمله ديگر تصرفات مشهود در بنا مي‌باشد.

از ديگر مساجد قديمي و تاريخ خوي مي‌توان به مساجد داش‌آغليان (خيابان شهيد صمدزاده متعلق به قاجار)، چورس (خيابان مهدي، ضلع شمالي دروازه سنگي متعلق به قاجار و صفويه)، ديزج ديز (قاجاريه)، ملااحد (قاجار) و ذهبيه اشاره كرد.